Vademecum

Vademecum godsdienstinspectie secundair onderwijs

1  INSPECTIE EN BEGELEIDING

Het vak godsdienst is wettelijk georganiseerd via het decreet over de levensbeschouwelijke vakken (1993). Enkel voor deze vakken werd geen opsplitsing gemaakt tussen inspectie en begeleiding. Vandaar de functie inspecteur-adviseur. De inspecteur-adviseur staat zowel in voor de controle op de organisatie en de kwaliteit van het vak, als voor de begeleiding van de godsdienstleraren.

In het bisdom Gent zijn er twee inspecteurs-adviseurs voor het gewoon en buitengewoon secundair onderwijs, zie rubriek contact.

2  ENGAGEMENTSVERKLARING, VOORDRACHT EN AANSTELLING

Aanstelling en benoeming van godsdienstleraren gebeurt door de inrichtende macht van de school, maar altijd “op voordracht van de bevoegde instantie van de betrokken godsdienst” (Decreten rechtspositie, 1991). De bevoegde instantie van de rooms-katholieke godsdienst is de plaatselijke bisschop. 

In de praktijk betekent dit in het bisdom Gent:

  1. Indien je godsdienstles wil geven, neem je contact met de inspecteurs-adviseurs (adressen, zie verder). Je wordt uitgenodigd voor een gesprek. Je brengt een CV mee samen met een ingevulde engagementsverklaring (in tweevoud). Je kan de engagementsverklaring downloaden via de website van de Interdiocesane Dienst voor het Katholiek Godsdienstonderwijs (IDKG): www.idkg.be (zie rubriek : ‘solliciteren’). Je verklaart daarin dat je “door het sacrament van het doopsel tot de rooms-katholieke kerk behoort” en je engageert je om “het leerplan te volgen en zijn doelen zo goed mogelijk te realiseren”.
  2. Wanneer er een concrete opdracht beschikbaar is, kan de bevoegde kerkelijke overheid je voordragen voor deze opdracht.
  3. De inrichtende macht of de directie van de school stelt aan.

Naast de verplichte sollicitatie bij de inspecteurs-adviseurs, is het natuurlijk ook aangewezen dat je zelf solliciteert in scholen.

Voor een opdracht in het gemeenschapsonderwijs solliciteer je niet enkel in de school zelf, maar ook op de website van het gemeenschapsonderwijs, en dit voor 15 juni (ook al weet je nu uiteraard nog niet of je al dan niet geslaagd bent, of waar je zal werken) – zie www.gemeenschapsonderwijs.be voor de procedure.

Steeds geldt dat je maar aangesteld kan worden als godsdienstleerkracht wanneer je voorgedragen wordt. De scholen brengen de inspectie op de hoogte van vacante betrekkingen.

In het bisdom Gent zijn het de inspecteurs-adviseurs die als gemandateerden in opdracht van de bisschop en onder leiding van de vicaris voor onderwijs, instaan voor de toestemming en voordracht van godsdienstleraren. Het is daarom van het grootste belang om hen telkens goed op de hoogte te houden van wijzigingen in je opdracht. Op het einde van het schooljaar organiseren de inspecteurs-adviseurs contactmomenten voor tijdelijke godsdienstleraren.

Adressen van het bisdom Gent:

Ter informatie voor godsdienstleraren in congregationele scholen:

Volgende congregaties verkregen van de bisschoppen het recht om zelf godsdienstleraren voor te dragen: Salesianen van Don Bosco, Broeders van Liefde, Jezuïeten. Voor godsdienstleraren die les geven in scholen die verbonden zijn met deze congregaties wordt de voordracht gegeven door de provinciaal van de congregatie in naam van de bisschop. Deze congregationele scholen hebben eigen begeleiding voor het vak godsdienst, maar voor alle godsdienstleraren geldt hetzelfde leerplan en dezelfde wettelijke omkadering. Altijd is het ook noodzakelijk om eerst in het bisdom (via de inspecteurs-adviseurs) de engagementsverklaring in te dienen.

Informatie over solliciteren in andere bisdommen, vind je ook op de website van de Interdiocesane Dienst voor het Katholiek Godsdienstonderwijs (IDKG): www.idkg.be. Je vindt er ook de namen en adressen van de inspecteurs-adviseurs.

Op de website van de inspectie levensbeschouwelijke vakken vind je een beknopt vademecum met de belangrijkste wetgeving voor godsdienstleerkrachten. Zie: www.ond.vlaanderen.be/inpectie/lbv/leerkrachten (“personeelsbewegingen gemeensch” voor godsdienstleraren in het gemeenschapsonderwijs en “personeelsbewegingen gesubsidieerd” voor het vrij- en officieel gesubsidieerd onderwijs).

3  FUNCTIEBESCHRIJVING

Elke leraar die voor meer dan 104 dagen wordt aangesteld in het gewoon of buitengewoon secundair onderwijs krijgt een functiebeschrijving. Dit gebeurt in uitvoering van het decreet secundair onderwijs van 14 juli 1998. Deze functiebeschrijving bevat de taken en schoolgebonden opdrachten van het personeelslid, de doelstellingen die specifiek zijn voor de school en de rechten en plichten op het vlak van vorming en nascholing. Ze vormt de basis voor functionerings- en (vanaf september 2006) evaluatiegesprekken.

Omwille van het specifieke statuut van de godsdienstleraar (zie 2), heeft de erkende instantie rooms-katholieke godsdienst een eigen of aanvullende functiebeschrijving voor de godsdienstleraar opgesteld. De teksten hiervan vind je op de website van de Interdiocesane Dienst voor het Katholiek Godsdienstonderwijs (IDKG): www.idkg.be/documenten (zie ‘Documenten’ : “functiebeschrijving voor leermeester/leraar levensbeschouwelijke vakken voor het officieel onderwijs” en “functiebeschrijving godsdienstleraar rooms-katholieke godsdienst in het vrij katholiek onderwijs”).

4  LEERPLAN

In 1996 publiceerde een commissie in opdracht van de bisschoppen een visietekst over het vak rooms-katholieke godsdienst in de scholen in Vlaanderen. Deze visie vormde het uitgangspunt voor de ontwikkeling van leerplannen voor het gewoon en buitengewoon basis- en secundair onderwijs.
De visietekst kan je nalezen op www.kuleuven.ac.be/thomas/visie/leerplan/index.htm.

Het leerplan voor het gewoon secundair onderwijs verscheen in 2000, dat voor het buitengewoon secundair onderwijs in 2001. Vanaf 1 september 2004 zijn deze leerplannen normerend.
De leerplannen zijn uitgegeven bij LICAP, Guimardstraat 1, 1040 Brussel, 02 509 97 03, info@licap.be.

Basisdoelstelling van de leerplannen is jongeren toerusten om te bouwen aan hun eigen levensbeschouwelijke identiteit : “De kern van het godsdienstonderwijs is dat jongeren de wereld om zich heen en zichzelf als onderdeel van die wereld zin en betekenis geven in confrontatie met de christelijke godsdienst en cultuur en in communicatie met anderen” (Leerplan S.O., 40).

Deze basisdoelstelling vertaalt zich in volgende grondopties:  

  • Het leerplan is gericht op een plurale context : jongeren worden geconfronteerd met een veelheid van levensbeschouwelijke visies.
  • Vertrekpunt is de belevingswereld van de jongere. De eerbied voor de persoon van de leerling staat centraal.
  • De eigenheid van het godsdienstonderwijs bestaat er in dat jongeren toegerust worden om te komen tot eigen keuzes op het vlak van geloof en leven via een “gedegen kennismaking met de rijkdom van het christelijke geloof”.  Leerlingen leren kritisch nadenken over de eigenheid en originaliteit van deze traditie. Dat gebeurt van meetaf aan in dialoog met andere godsdiensten en levensbeschouwingen.
  • Het godsdienstonderwijs wil een communicatief proces op gang brengen : “In dit proces ontwikkelt zich het gesprek tussen het eigene van het christendom en van andere levensbeschouwelijke tradities, het gelovig engagement van de leraar en de ervaringswereld van de leerlingen.” (Visietekst)
  • De leerplannen zijn opgevat als raamplannen. Niet alles is minutieus vastgelegd. Ze bieden ruimte voor de actualiteit van het klasgebeuren en van de samenleving.

In het vak godsdienst is er een sleutelrol weggelegd voor de leraar. Hij is tegelijkertijd getuige, specialist ofvakdeskundige en moderator van het communicatief proces. Het leerplan noemt dat de “G.S.M.-functie van de godsdienstleraar” (Leerplan, 39-40).  Authenticiteit is daarbij – zoals in elke pedagogische relatie – een  sleutelwoord.
 
Deze grondopties worden concreet vertaald in terreindoelen (S.O.) of ontwikkelingsdoelen (BuSO) voor de verschillende leerjaren.
Een basisschema en een overzicht van de terreinen van het leerplan gewoon S.O. vind je op www.kuleuven.ac.be/thomas/visie/leerplan/SO/.
Op www.kuleuven.ac.be/thomas/buitengewoon_onderwijs (= de pagina voor het buitengewoon onderwijs  op THOMAS – op homepage ‘BuO’-logo aanklikken) vind je het raamplan BuSO.

Om wegwijs te geraken in het leerplan van het gewoon S.O., ontwikkelde de inspectie-begeleiding een handzaam documentje : “Het raamplan godsdienst voor beginners : bijsluiter”. Deze tekst is te bekomen op aanvraag bij je inspecteur-begeleider of te downloaden op www.vicog.be (klikken op ‘DPB’ - ‘Secundair Onderwijs’ – ‘Vakgebieden’ – ‘Godsdienst’). 

5  DOCUMENTEN VAN DE LERAAR

Godsdienstleraren leggen bij een klasbezoek hun lesvoorbereidingen, agenda en jaar-/vorderingsplan voor aan de inspecteur-begeleider. De inspecteur-begeleider kan ook de evaluatie-opdrachten nakijken. 

5.1  De lesvoorbereiding

Lesvoorbereidingen maak je voor je eigen lespraktijk en niet alleen ten behoeve van de inspectie of directie. Je bent nu ook niet meer in een opleidingsfase. Een lesvoorbereiding moet dus functioneel zijn.

Essentiële elementen zijn:

  • Situering van je les (of lessenreeks) in het leerplan: Welke terrein- of ontwikkelingsdoelen komen aan bod? (Eventueel:) welke leerplaningrediënten?
  • Welke aanknopingspunten heeft je les(senreeks) bij de belevingswereld van je leerlingen? (Verkenning van de beginsituatie: ‘levensbeschouwelijke aanknopingspunten’).
  • Omschrijving van de concrete doelen van je les(senreeks).
  • Je werkwijze uitschrijven (gehanteerde werkvormen, gebruikte impulsen, voorziene timing, bordschema …)
  • Welke inhoudelijke achtergrondinformatie heb je gebruikt?
  • Op welke wijze kan je evalueren of je doelen bereikt zijn?
  • Het is nuttig om ruimte te voorzien om ook je eigen evaluatie te noteren: Wat liep goed? Wat moet ik in de toekomst veranderen?

5.2  Agenda

In je agenda noteer je per klas de lesonderwerpen, zoals ze genoteerd worden in de agenda van de leerlingen.  Doorgaans volg je daarvoor de instructies van de school.

5.3  Jaarplan- en vorderingsplan

Een jaarplan is eveneens een persoonlijk werkinstrument. Een goede timing voorkomt verrassingen. Een jaarplan is tevens een vorderingsplan. Leerlingen sturen mee het leerproces. Niet alles ligt op voorhand vast. Het leerplan is een raamplan dat ruimte voorziet voor actualiteit. Een jaarplan hoort dus voortdurend bewerkt te worden.

Op de website THOMAS (www.godsdienstonderwijs.be) vind je een digitale methode die als vorderingsplan kan fungeren: www.kuleuven.ac.be/thomas/leerkracht/vorderingsplan/. De werkwijze die hier gesuggereerd wordt vertrekt vanuit uitgeschreven leerprojectfiches, die mogelijk met collega’s uitgewisseld kunnen worden. Indien deze fiches bij de leergroep toegevoegd worden, wordt het vorderingsplan automatisch digitaal bijgehouden. De vorderingsplannen vind je hier: Jaarvorderingsplannen


  • 5.4  Evaluatie in het godsdienstonderricht

    Op het vlak van evaluatie, examens en deliberatie sluit het vak godsdienst zich aan bij de heersende schoolcultuur (zie standpunten van de inspectie levensbeschouwelijke vakken op www.ond.vlaanderen.be/inspectie/lbv/adviezen.)
    Op www.kuleuven.ac.be/thomas/visie/evaluatie vind je de oriëntatienota die de inspectie-begeleiding rooms-katholieke godsdienst opstelde i.v.m. evaluatie (zie ook Leerplan, 45-47). Daarnaast vind je er ook een “bijsluiter” bij het leerplan over evaluatie. Je kan deze bijsluiter ook als Word-document downloaden via www.vicog.be (klikken op ‘DPB’, vervolgens ‘secundair onderwijs’ – ‘vakgebieden’: ‘godsdienst’).

    6  DIDACTISCHE ONDERSTEUNING

    Volgens de grondopties van het leerplan vertrekt het vak godsdienst o.m. vanuit de belevingswereld van de leerlingen en is er ruimte voor de actualiteit vanuit de klasgroep en de samenleving. Godsdienstlessen uitwerken vraagt dus behoorlijk wat flexibiliteit en vooral aandacht voor de actualiteit via kranten, tijdschriften en duidingprogramma’s op televisie. Daarnaast zijn er de handboeken voor het godsdienstonderricht en in toenemende mate  digitale informatie- en uitwisselingskanalen.

    6.1  Handboeken

    De handboeken godsdienst van de eerste generatie die gebruikt kunnen worden in het godsdienstonderwijs moeten voorzien zijn van een geschiktheidslabel. De erkende instantie kent een geschiktheidslabel toe aan een handboek dat didactisch en inhoudelijk overeenkomt met het leerplan.  Ondertussen is er een andere manier van begeleiding van de handboeken geldig.  Je vindt alle info over de handboeken op http://www.kuleuven.be/thomas/page/secundair-onderwijs-leermiddelen/

    6.2  Website THOMAS

    Een belangrijk en stilaan onmisbaar instrument voor het godsdienstonderricht is de website THOMAS: www.godsdienstonderwijs.be. THOMAS staat voor ‘Theologie Onderwijs Multimedia Actieve Samenwerking’ en is een samenwerkingsverband van alle actoren van het godsdienstonderricht in Vlaanderen onder leiding van de Faculteit Theologie van de K.U.Leuven. 

    6.3  Catechetische centra en tijdschrift

    Handboeken (met handleiding en documentatiemateriaal) kan je consulteren en ontlenen in volgende catechetische centra:

    • Catechetisch Documentatiecentrum, Biezekapelstraat 2, 9000 Gent (naast de kathedraal)()). Je kan er ook bruikbaar fotomateriaal, video’s en tijdschriften of brochures ontlenen. In samenwerking met Jokri werd een verzameling spelen met maatschappelijke en religieuze achtergrond aangelegd. Een zestigtal speelfilms die bruikbaar zijn in jongerenwerk kunnen ontleend worden. Bij elke film hoort een begeleidende map met filmbespreking en suggesties voor verwerking. Je neemt best vooraf contact om een afspraak te maken :
      tel. 09 235 78 45 of via dirk.goossens@kerknet.be.   
    • De bibliotheek van (de) De Bron, Markstraat 88 te Harelbeke. Je kan de uitgebreide catalogus raadplegen op  http://www.bidoc.be/bibdoc/bidoc1.htm
    • In Antwerpen kan je terecht in OBED (Ondersteuning-Begeleiding-Documentatatie), Canadalaan 113, 2030 Antwerpen (postadres : Noorderlaan 108, 2030 Antwerpen, 03 543 97 16). OBED is alle werkdagen geopend en op zaterdagvoormiddag. Je kan de uitgebreide catalogus online raadplegen op THOMAS (rubriek : lesgebeuren) : http://www.kuleuven.ac.be/thomas/lesgebeuren/obed/index.htm (met interessante zoekfunctie).

    7  INFORMATIE EN CONTACT

    Maandelijks verschijnen er via de Pedagogische Begeleidingsdienst (PB) ‘Mededelingen’. Ze worden gemaild naar de katholieke secundaire scholen en bevatten naast algemene informatie ook informatie per vak. Deze mededelingen kunnen ook geraadpleegd worden op de website van de Pedagogische Begeleidingsdienst (PB): www.vicog.be  (klikken op ‘Secundair  onderwijs - vakgebieden - godsdienst’). Op deze website vind je bij ‘Vakgebieden’ – ‘Godsdienst’ een aantal documenten en standpuntbepalingen.

    In het katholiek secundair onderwijs gaan we er van uit dat elke godsdienstleraar de mededelingen voor het vak godsdienst leest. Ze zijn het eerste communicatiemiddel tussen de inspectie-begeleiding en de godsdienstleraren. 

    Godsdienstleraren werkzaam in het officieel en vrij niet-confessioneel onderwijs ontvangen een aantal nieuwsbrieven tijdens het schooljaar.

    Godsdienstleraren in het officieel en vrij niet-confessioneel onderwijs staan vaak alleen op een school of geven les op meerdere scholen.  Daarom is een vakgroepwerking van godsdienstleraren binnen de school vaak onbestaande (de laatste jaren bestaan wel meer en meer initiatieven van vakgroepen van alle levensbeschouwelijke vakken op de school.. maar dat is nog iets anders). Om het gevaar te verkleinen dat een godsdienstleraar vereenzaamd, een “Einzelganger“ wordt of steeds opnieuw zelf het warm water moet uitvinden bestaat er een regiowerking. In 4 regio’s komen godsdienstleraren officieel onderwijs een 3 tot 4-tal keer per jaar samen om elkaar te ontmoeten, om ervaringen uit te wisselen, elkaar te briefen over de komende of reeds gevolgde nascholingen, enz. Deze bijeenkomsten kunnen doorgaan op een vaste (voor)avond of op zaterdagvoormiddag. Je kan aansluiten bij de regio waar je woont of waar je werkt en je kan kiezen tussen regio Meetjesland (bijeenkomsten in Maldegem), regio Waasland (bijeenkomsten in Belsele), regio Aalst (‘het kransje’ komt samen in Lede) en regio Gent. 

    De webpagina van de Interdiocesane Dienst voor het Katholiek Godsdienstonderricht (IDKG) is opgezet als ondersteuning van de godsdienstleerkrachten en de inspectie. Je vindt hier ondermeer informatie over de wetgeving en documenten die ontwikkeld worden door de Interdiocesane Raad van  de Inspecteurs Godsdienst Secundair Onderwijs (IRIGSO). Webadres: www.idkg.be .

    Ook de website van de inspectie levensbeschouwelijke vakken biedt belangrijke informatie: www.ond.vlaanderen.be/inspectie/lbv.

    8  NASCHOLING

    In de functiebeschrijving voor de godsdienstleraar die vanaf 1 september 2004 geldt lezen we: “De taak van de godsdienstleraar vereist permanente vorming op het gebied van spiritualiteit, geloofsdenken en onderwijskundige materies. Daarom neemt hij deel aan de gemeenschappelijke studiedagen ingericht door de inspectie-begeleiding, zoals deze dat verwacht. Hij informeert zich geregeld over het aanbod van nascholing, waar hij vrijwillig op in kan spelen.”

    Nascholingsdienst vicariaat onderwijs

    Het aanbod van de nascholingen vind je terug op www.pedic.be. In de Regionale Medelingen en de nieuwsbrief worden alle nascholingsinitiatieven opgenomen.

    Ondersteuningsbijeenkomsten / VSKO-nascholingen

    Daarnaast organiseren de inspecteurs-adviseurs ondersteuningsbijeenkomsten of studiedagen voor de godsdienstleerkrachten. Ook vanuit het VSKO worden jaarlijks nascholingen georganiseerd. Via de informatiekanalen (zie 7) word je hiervan tijdig op de hoogte gebracht.